- IV, NGUỒN GỐC ĐAU THẮT LƯNG
- 1. Đau thắt lưng do đĩa đệm
- a. Đau thắt lưng do đĩa đệm di chuyển (nguyên nhân cơ học)
Những cấu trúc có cảm giác đau của ống sống mà chủ yếu là phần sau của vòng sợi, dây chằng dọc sau, cốt mạc, bao khớp đốt sống được phân bố thần kinh bởi nhánh màng tủy bằng những sợi ly tâm, hướng tâm và giao cảm. Sự di chuyển đĩa đệm gây nên đau khi có co kéo phần sau của vòng sợi hoặc đè ép lên dây chằng dọc sau hoặc đè ép rễ thần kinh tủy sống và được coi là đau do đĩa đệm tiên phát (đau do đĩa đệm thứ nhất là loại đau xuất phát từ khớp đốt sống hoặc các cơ cạnh sống. Đặc biệt khi đè ép vào lỗ gian đốt sống, các kích thích cơ học có thể được dẫ tới các sợi cảm giác của nhánh màng tủy trong bao khớp đốt sốn, trong dây chằng dọc sau và ngay cả trong bản thân dây thần kinh sống.
- b) Đau thắt lưng do sự biến đổi hóa học trong đĩa đệm
Những biến đổi pH cũng như thành phần hóa học ở đoạn vận động có thể là nguyên nhân phát sinh đau thắt lưng. Theo Nachenson (1969), độ pH của đĩa đệm bệnh nhân thoát vị đĩa đệm thấp hơn 7,0 thì chắc chắn có phản ứng viêm ở những rễ thần kinh, ở độ pH rất thấp (6,1) xuất hiện những tổ chức sẹo xung quanh các rễ thần kinh; viêm không xảy ra ở độ pH trên 7,0/
Những biến đổi thành phần hóa học trong đĩa đệm sẽ là những kích thích các cấu trúc giáp ranh với rễ thần kinh (ví dụ chằng dọc sau) gây ra đau thắt lưng.
Trường hợp áp lực trọng tải (hay áp lực thủy tĩnh) cao kéo dài, các chất chuyển hóa acid đã hòa tan trong khoanh đĩa đệm bị nén ép gây nên phản ứng viêm ở các sợi thần kinh lân cận.
Khi đĩa đệm kém được nuôi dưỡng có thể ứ đọng các chất chuyển hóa, dẫn đến sự thay đổi độ pH của chất cơ bản của đĩa đệm gây nên đau thắt lưng.
- Đau thắt lưng xuất phát từ dây chằng dọc sau
– Đau xuất phát từ dây chằng dọc sau thường đau âm ỉ khó khu trú.
– Đau có thể xuất hiện đột ngột như trong đau thắt lưng cấp hoặc xuất hiện từ từ như trong gù cột sống hoặc tăng thể tích bất thường của khoang gian đốt gây căng kéo dây chằng.
- Đau rễ thần kinh
- a) Đau rễ thần kinh do lỗi hoặc thoát vị đĩa đệm (xem lâm sàng thoát vị đĩa đệm trang 101).
- b) Đau thắt lưng do xương chèn ép các rễ thần kinh
Đặc điểm:
– Đau nhiều, điều trị bảo tồn không hiệu quả.
– Đau có khu trú rõ ràng vì chỉ có một đoạn rễ bị kích thích.
- c) Những biến đổi tổ chức học khi rễ thần kinh bị kích thích
– Tùy theo mức độ, có thể sẽ phù nề, sưng to hoặc teo quắt do chèn ép lâu ngày.
– Rất dễ nhạy cảm với các kích thích cơ học. Vì vậy có thể phong bế tại chổ bằng novocain, cortison để làm giảm tính quá nhạy cảm và giam cảm ứng của rễ thần kinh.
- Đau khớp đốt sống
Vì có nhiều thụ thể (receptor) có đặc tính nhạy cảm với lực kéo và áo lực ở trong bao khớp đốt sống nên đau thắt lưng có thể xuất hiện khi có thoái hóa khớp đốt sống khi vận động cột sống quá mức và đột ngột gây bong gân hoặc xoắn vặn khớp.
- Đau cơ
Trong quá trình bệnh lý của khoang đốt sống thắt lưng, hông, đùi có thể bị đau do nhiều nguyên nhân:
– Do các nhánh sau của dây thần kinh tủy sống bị kích thích kéo dài.
– Do sự mất khả nang đàn hồi của các sợi và mất nước ngày càng tăng của chất cơ bản dẩn tới sự trùng lỏng địa đệm làm cho đoạn vận động cột sống thắt lưng không vững nên các cơ phải làm việc quá tải theo cơ chế bù trừ. Thời gian đầu thì sự trùng lỏng đĩa đệm được bù trừ bởi cơ, biểu hiện đau thắt ưng ầm ỉ, hạn chế vận động, đau tăng khi vận động, ấn, ép trên cơ.
– Do trạng thái kích thích những khớp đốt sống đoạn dưới cột sống thắt lưng gây đau cơ phản xạ ở các cơ duỗi lưng, cơ mông, cơ khu vực sau đùi, cẳng chân giống như kiểu đau thần kinh hông (cảm giác đau trong hội chứng giả rễ). Nếu ấn tại một vị trí trên cơ mà cảm giác đau lập tức lan tới khu vực đau thì đó là điểm bùng nổ (trigger points).
Cảm giác đau trong hội chứng giả rễ có thể là tiền triệu của lồi đĩa đệm.
- Đau từ dây chằng, gân, màng xương và tổ chức cạnh khớp
Đau xuất phát từ những cấu trúc phôi trung bình (mesoderme) ở đoạn vận động cột sống thắt lưng (dây chằng, gân, màng xương và tổ chức cạnh khớp). Khi bị kích thích cơ học hoặc hóa học sẽ xuất hiện cảm giác đau sâu, ê ẩm, không có khu trú chính xác, có thể lan tới gốc chi.
- Tốc độ xuất hiện yếu tố gây đau
Sự xuất hiện đau ở giai đoạn vận động do mức độ của những biến dạng và tốc độ xuất hiện những biến dạng đó.
Trường hợp lồi đĩa đệm nhẹ, xuất hiện đột ngột có thể gây đau nhiều. Trái lại trường hợp thoát vị đĩa đệm xuất hiện tư từ hàng năm (như ở người gù, vẹo cột sống) có thể không bị đau. Đó là do các rễ thần kinh, dây chằng, bao khớp đã có đủ thời gian để thích nghi.
Lưu ý:
Màng cứng khi bị ép cơ học có phải là nơi xuất phát đau hay không thì chưa được khẳng định.
- CƠ CHẾ ĐAU THẮT LƯNG
– Chủ yếu là do sự kích thích các nhánh thần kinh cảm giác (nhánh màng tủy) của dây chằng dọc sau (do viêm, u, chấn thương), màng cứng và những lớp ngoài cùng của vòng sợi đĩa mềm (do viêm, thoát đĩa vị đệm).
– Các rễ thần kinh đi từ ống tủy ra ngoài qua các lỗ gian đốt sống. Khi có thương tổn chèn ép hoặc kích thích vào các rễ này trên đường đi cũng gây cảm giác đau (các rễ này là thần kinh hỗn hợp).
– Có mối liên quan giữa các nhánh thần kinh cảm giác của nội tạng và các nhánh của vùng quanh cột sống thắt lưng
- LÂM SÀNG
Đau thắt lưng do nhiều nguyên nhân nên biểu hiện lâm sàng rất đa dạng. Mỗi chứng bệnh gây nên đau thắt lưng lại có những đặc điểm riêng. Tuy nhiên, đều có biểu hiện chung là hội chứng thắt lưng cục bộ hoặc hội chứng thắt lưng hông.
- Hội chứng thắt lưng cục bộ
Đau chỉ khu trú ở cột sống và cạnh sống thắt lưng. Đau xuất phát từ các cấu trúc nhạy cảm đau của đoạn vận động cột sống thắt lưng (gân, cơ, khớp đốt sống, dây chằng dọc sau, màng cứng, rễ thần kinh). Biểu hiện của hội chứng thắt lưng cụ bộ có thể là:
Đau thắt lưng cấp
Đau thắt lưng mạn tính tái phát
Các thể trung gian quá độ.
Tùy theo nguyên nhân gây nên đau thắt lưng cục bộ mà biểu hiện lâm sàng sẽ có những đặc điểm riêng về triệu chứng học:
– Đau thắt lưng cấp xuất hiện đột ngột sau chấn thương và đau có tính chất cơ học thường gặp trong thoát vị đĩa đệm.
– Đau thắt lưng mạn tính tái phát và đau có tính chất cơ học: đặc trưng cho hư đĩa đệm.
– Đau thắt lưng mạn tính, hạn chế vận động cột sống thắt lưng, đau khớp cùng chậu, có khi đau rễ thần kinh hông to cả hai bên, đau tằng về đêm thường gặp trong bệnh viêm cột sống dính khớp.
– Đau thắt lưng cường độ mạnh, đau sâu liên tục cả ngày lẫn đêm, nằm nghỉ không đỡ, các biện pháp giảm đau thông thường không có tác dụng: kiểu đau trong các bệnh có thương tổn phá hủy đĩa đệm và cột sống như lao cột sống, ung thư cột sống.
- Hội chứng thắt lưng – hông
2.1. Gồm hai hội chứng
- a) Hội chứng cột sống thắt lưng (xem trang 105)
- b) Hội chứng rễ (xem trang 109)
Cơ chế gây nên hội chứng rễ.
– Sự xung đột đĩa – rễ: di lồi đĩa đệm hoặc thoát vị đĩa đệm chèn ép rễ thần kinh.
– Hẹp ống sống nguyên phát hoặc thứ phát do hậu quả của hư đĩa đệm gây chèn ép rễ thần kinh kế cận liên quan.
– Hẹp lỗ gian đốt sống do chiều cao khoang gian đốt bị giảm gây chèn ép rễ thần kinh ở lỗ gian đốt sống.
– Phản ứng viêm ngoài màng cứng (vô khuẩn) do hậu quả của vòng sợi và nhân nhầy đĩa đệm bị xô đẩy rách vỡ, gây nên viêm dính rễ thần kinh.
– Viêm màng nhện cục bộ khu vực thắt lưng cùng di hậu quả của quá trình thoái hóa đĩa đệm cũng gây nên viêm dính cô khuẩn rễ thần kinh.
2.2 Một số đặc điểm đau thắt lưng hông theo nguyên nhân
– Đau thắt lưng hông mạn tính tái phát vài lần rồi đau lan dần xuống chân theo khu vực của rễ thần kinh hông to, đau có tính chất cơ học. Đây là kiểu tiến triển của đau thắt lưng – hông do thoát vị đĩa đệm.
– Đau thắt lưng dai dẳng, liên tục, đau lan dần theo rễ thần kinh, cường độ đau nặng dần, nằm nghỉ không đỡ, thường gặp trong chèn ép rễ thần kinh do u rễ thần kinh, viêm màng nhện tủy, chèn ép do xương.
– Đau thắt lưng, đi hơi ngả người về phía trước, đau các rễ thần kinh khi đi, nhất là khi đi xuống dốc, đi xuống cầu thang, khi cúi sẽ hết đau; đặc biệt là có khập khễnh cách hồi kiểu rễ. Đây là kiểu đau thắt lưng hông do hẹp ống sống thắt lưng.
Dùng thử miễn phí tuần đầu thuốc đau thắt lưng – thoái hóa cột sống thắt lưng, thoát vị đĩa đệm TẠI ĐÂY :
DÙNG THỬ MIỄN PHÍ
Tin Tức Liên Quan